New York buộc OpenAI và Anthropic đăng ký giám sát an toàn AI trước năm 2027

Cuộc đua trí tuệ nhân tạo từng được đo bằng tốc độ ra mắt mô hình, khả năng lập trình, tạo hình ảnh và mức độ thông minh của chatbot. Nhưng một cuộc cạnh tranh khác đang nổi lên, có thể quyết định ai được phép phát triển AI và phải chịu trách nhiệm như thế nào khi công nghệ gây ra thiệt hại.

New York thành lập trung tâm nghiên cứu an toàn AI với 55 triệu USD

New York đang chuẩn bị thực thi một trong những đạo luật an toàn AI đáng chú ý nhất tại Mỹ. Thay vì chỉ khuyến khích doanh nghiệp tự kiểm soát, chính quyền muốn buộc những công ty AI lớn công khai quy trình an toàn, báo cáo sự cố nghiêm trọng và chịu chế tài tài chính.

Đây là tín hiệu cho thấy AI đang chuyển từ một ngành công nghệ ít bị kiểm soát sang một ngành phải chịu trách nhiệm trước xã hội.

OpenAI và Anthropic bước vào cơ chế giám sát mới

Ngày thứ Ba, bang New York mở cổng đăng ký dành cho các nhà phát triển mô hình AI tiên tiến quy mô lớn.

Theo Đạo luật RAISE, các công ty đáp ứng điều kiện doanh thu hằng năm trên 500 triệu USD phải đăng ký trước ngày 1/1/2027.

Đối tượng đáng chú ý bao gồm OpenAI và Anthropic.

Luật yêu cầu doanh nghiệp công bố khuôn khổ an toàn trên trang thông tin của mình, báo cáo sự cố an toàn nghiêm trọng trong vòng 72 giờ và phát hành báo cáo minh bạch về mô hình AI.

Đây không đơn thuần là thủ tục hành chính. Nó buộc doanh nghiệp phải chứng minh rằng họ có quy trình nhận diện, kiểm soát và xử lý rủi ro.

Ba nghĩa vụ mới thay đổi cách vận hành công ty AI

Điểm đáng chú ý của RAISE nằm ở ba yêu cầu.

Công khai khuôn khổ an toàn. Doanh nghiệp phải giải thích cách đánh giá rủi ro, kiểm soát khả năng gây hại và quản lý quá trình phát triển mô hình.

Báo cáo sự cố trong 72 giờ. Khi xảy ra sự cố an toàn nghiêm trọng, công ty phải thông báo theo thời hạn quy định. Điều này làm giảm khả năng doanh nghiệp âm thầm xử lý những vấn đề có ảnh hưởng lớn.

Công bố báo cáo minh bạch. Công chúng và cơ quan quản lý có thêm cơ sở đánh giá cách các mô hình AI được vận hành.

Nếu vi phạm, doanh nghiệp có thể bị phạt tới 1 triệu USD cho lần đầu và 3 triệu USD cho những vi phạm tiếp theo.

New York thành lập cơ quan quản lý AI riêng

Để thực thi luật, New York thành lập Văn phòng Đổi mới Số, Quản trị, Liêm chính và Niềm tin, gọi tắt là DIGIT.

Cơ quan này chịu trách nhiệm giám sát các phòng thí nghiệm AI lớn và triển khai những yêu cầu của RAISE.

Cùng thời điểm, Thống đốc Kathy Hochul công bố Trung tâm Trách nhiệm và Nghiên cứu AI New York tại Đại học Binghamton thuộc Đại học Bang New York.

Trung tâm được hỗ trợ 55 triệu USD từ các khoản đóng góp và vốn đầu tư.

Nhiệm vụ của trung tâm là đánh giá độc lập mức độ an toàn, bảo mật và hoạt động của các hệ thống AI tiên tiến, đồng thời phối hợp với DIGIT xem xét khuôn khổ an toàn của doanh nghiệp.

Điểm quan trọng là việc đánh giá không chỉ nằm trong tay chính những công ty tạo ra công nghệ.

AI không còn được phép phát triển bằng mọi giá

Phát biểu khi công bố chính sách, Kathy Hochul cảnh báo rằng các tập đoàn công nghệ thường mô tả AI như một cuộc đua không thể đảo ngược, trong đó xã hội phải chấp nhận những thiệt hại đi kèm để giành chiến thắng.

Đây là mâu thuẫn lớn của ngành.

Các công ty muốn phát triển nhanh để chiếm thị trường, thu hút vốn và xây dựng lợi thế công nghệ. Nhưng xã hội phải đối mặt với nguy cơ thông tin sai lệch, lừa đảo, thao túng tâm lý, xâm phạm dữ liệu và những hành vi gây tổn hại cho người dùng.

Khi AI có thể tác động đến hàng triệu người trong thời gian ngắn, trách nhiệm của nhà phát triển không thể chỉ dừng lại ở việc cung cấp công cụ.

California và Illinois cũng đang siết quản lý

New York không phải bang duy nhất theo đuổi hướng đi này.

California đã triển khai luật SB 53 từ tháng 1, yêu cầu các phòng thí nghiệm AI tiên tiến công bố khuôn khổ an toàn, bảo vệ người tố giác và báo cáo sự cố nghiêm trọng trong vòng 15 ngày.

Illinois dự kiến thực thi luật SB 315 từ đầu năm 2027. Luật có những yêu cầu tương tự, đồng thời bổ sung hoạt động kiểm toán tuân thủ an toàn độc lập.

Sự khác biệt về thời hạn báo cáo cho thấy mỗi bang đang lựa chọn cách tiếp cận riêng.

Tuy nhiên, hướng đi chung khá rõ ràng. Các công ty AI lớn sẽ phải đầu tư nhiều hơn vào quản trị rủi ro, hồ sơ kỹ thuật và quy trình giám sát.

Chatbot dành cho trẻ em cũng bị kiểm soát

New York còn có những quy định khác liên quan đến AI.

Luật ban hành năm trước yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ AI đồng hành thường xuyên thông báo cho người dùng rằng họ đang trò chuyện với một hệ thống máy tính, đồng thời có biện pháp hợp lý để phát hiện dấu hiệu tự sát và tự gây thương tích.

Tháng 10, Kathy Hochul ký thêm một đạo luật về an toàn chatbot dành cho trẻ vị thành niên, dự kiến có hiệu lực ngày 1/6/2027.

Luật hạn chế những hành vi như giả vờ là con người, thao túng cảm xúc, luôn đồng tình một cách thiếu kiểm soát hoặc khuyến khích hành vi tự sát và rối loạn ăn uống.

Đây là thay đổi quan trọng đối với các sản phẩm AI được thiết kế để trò chuyện lâu dài, xây dựng cảm giác thân thiết hoặc đóng vai người đồng hành.

Chi phí tuân thủ sẽ tạo ra một cuộc cạnh tranh mới

Các tập đoàn như OpenAI và Anthropic có nguồn lực để xây dựng đội ngũ pháp lý, chuyên gia bảo mật và hệ thống đánh giá an toàn.

Nhưng với doanh nghiệp nhỏ, chi phí tuân thủ có thể trở thành rào cản.

Một công ty phát triển chatbot phải tính đến việc lưu trữ nhật ký hoạt động, xử lý khiếu nại, đánh giá nội dung nguy hiểm và chứng minh cách hệ thống đưa ra phản hồi.

Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội kinh doanh mới.

Thị trường có thể xuất hiện thêm các công ty chuyên đánh giá an toàn AI, kiểm toán dữ liệu, kiểm tra bảo mật, quản lý quyền riêng tư và giám sát hoạt động của mô hình.

Khi quy định tăng lên, nhu cầu về những dịch vụ giúp doanh nghiệp tuân thủ cũng tăng theo.

Doanh nghiệp Việt Nam không nên chờ đến khi có luật mới hành động

Nếu tôi điều hành một doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, tôi sẽ không bắt đầu bằng việc xây dựng một mô hình AI riêng.

Tôi sẽ xây dựng một doanh nghiệp có thể sử dụng AI an toàn, kiểm soát được chi phí và không phụ thuộc hoàn toàn vào nhà cung cấp.

Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu ngay từ đầu.

Phân loại dữ liệu khách hàng, dữ liệu nội bộ và dữ liệu công khai. Không đưa thông tin cá nhân, tài chính hoặc bí mật kinh doanh vào những công cụ AI chưa được đánh giá về quyền riêng tư.

Thiết lập quy trình kiểm soát AI.

Mọi nội dung AI tạo ra liên quan đến tài chính, pháp lý, sức khỏe hoặc quyết định quan trọng cần có con người kiểm tra. Lưu lại lịch sử sử dụng và cách xử lý những phản hồi sai.

Lựa chọn công nghệ từ cả Mỹ và Trung Quốc.

Các mô hình AI của Mỹ có thể phù hợp với những công việc cần khả năng suy luận, hệ sinh thái và dịch vụ quốc tế. Các mô hình Trung Quốc có thể là lựa chọn đáng xem xét về chi phí, khả năng triển khai và mô hình mở.

Không nên chọn theo quốc gia hay sự nổi tiếng. Hãy thử nghiệm bằng dữ liệu thực tế của doanh nghiệp, so sánh chất lượng, chi phí, bảo mật và khả năng chuyển đổi.

Biến an toàn AI thành lợi thế bán hàng.

Một công ty thương mại điện tử có thể cam kết không sử dụng dữ liệu cá nhân khách hàng để huấn luyện mô hình trái với thỏa thuận.

Một công ty du lịch có thể kiểm tra thông tin khách sạn, lịch trình và chính sách trước khi AI gửi tư vấn cho khách.

Một doanh nghiệp logistics có thể dùng AI dự báo giao hàng nhưng vẫn để nhân viên xác nhận những quyết định ảnh hưởng đến khách hàng.

Xây dựng sản phẩm có thể mở rộng ra quốc tế.

Nếu muốn bán dịch vụ cho khách hàng Mỹ hoặc châu Âu, doanh nghiệp Việt cần tìm hiểu quy định tại thị trường mục tiêu, không chỉ luật trong nước.

Đặc biệt, cần thiết kế hệ thống có khả năng ghi nhận sự cố, quản lý quyền truy cập, xóa dữ liệu và giải thích quy trình xử lý thông tin.

Đây không phải khoản đầu tư vô ích. Nó giúp giảm rủi ro khi doanh nghiệp phát triển và tiếp cận những khách hàng có yêu cầu cao.

Lợi thế AI trong tương lai thuộc về doanh nghiệp đáng tin cậy

Cuộc cạnh tranh AI đang bước sang giai đoạn mới.

Trước đây, công ty nào có mô hình mạnh hơn thường được chú ý. Trong tương lai, khả năng chứng minh hệ thống an toàn, minh bạch và có trách nhiệm cũng sẽ trở thành một phần của lợi thế cạnh tranh.

RAISE không chỉ là câu chuyện của New York hay những tập đoàn hàng đầu. Nó phản ánh sự thay đổi trong cách thế giới nhìn nhận trí tuệ nhân tạo.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đừng đợi đến khi quy định bắt buộc mới xây dựng hệ thống quản trị AI.

Công nghệ giúp doanh nghiệp làm việc nhanh hơn. Nhưng niềm tin mới giúp khách hàng tiếp tục sử dụng sản phẩm.

Trong kỷ nguyên AI, doanh nghiệp chiến thắng không nhất thiết là doanh nghiệp triển khai công nghệ nhanh nhất, mà là doanh nghiệp biết sử dụng công nghệ hiệu quả, kiểm soát được rủi ro và khiến khách hàng yên tâm.